L-ARGININ VA AEROB JISMONIY MASHQLAR ASOSIDA KOMPLEKS REABILITATSIYANING SURUNKALI OBSTRUKTIV O‘PKA KASALLIGIDA KLINIK-FUNKSIONAL SAMARADORLIGI

Abstract

Annotatsiya

Dolzarbligi. Surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi (SO‘OK) nafas yo‘llarining doimiy obstruksiyasi, jismoniy yuklamaga tolerantlikning pasayishi, hansirash, skelet mushaklari disfunksiyasi va hayot sifatining yomonlashuvi bilan kechadigan surunkali kasallikdir. O‘pka reabilitatsiyasi, xususan aerob jismoniy mashqlar, SO‘OK bilan og‘rigan bemorlarda jismoniy faollik va funksional imkoniyatlarni yaxshilashning asosiy komponentlaridan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, ayrim bemorlarda mushaklarning periferik qon bilan ta’minlanishi, endotelial funksiyaning buzilishi va metabolik cheklovlar mashqlar samaradorligini chegaralashi mumkin. L-arginin azot oksidi sintezi uchun substrat bo‘lib, uning qo‘shimcha qo‘llanilishi vazodilatatsiya va to‘qimalarning perfuziyasiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Maqsad. L-arginin va aerob jismoniy mashqlarni o‘z ichiga olgan kompleks reabilitatsiya yondashuvining SO‘OK bilan og‘rigan bemorlarda klinik-funksional samaradorligini mavjud klinik dalillar asosida baholash.

Material va usullar. Ilmiy adabiyotlarning tahlili amalga oshirildi. SO‘OK, o‘pka reabilitatsiyasi, aerob jismoniy mashqlar, L-arginin, azot oksidi, jismoniy yuklamaga tolerantlik, hansirash va hayot sifati bilan bog‘liq klinik tadqiqotlar tahlil qilindi. Asosiy e’tibor randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotlar va prospektiv klinik kuzatuvlarga qaratildi. Klinik samaradorlikni baholashda 6 daqiqalik yurish testi (6MWT), hansirash darajasi, hayot sifati va kundalik faoliyat ko‘rsatkichlari asosiy mezonlar sifatida ko‘rib chiqildi.

Natijalar. Mavjud ma’lumotlar aerob mashqlar asosidagi o‘pka reabilitatsiyasi jismoniy yuklamaga tolerantlikni oshirishi, hansirashni kamaytirishi va funksional holatni yaxshilashini ko‘rsatadi. O‘pka reabilitatsiyasi dasturlarida jismoniy mashqlar fonida maksimal ish qobiliyati va kislorod iste’molining yaxshilanishi qayd etilgan. L-argininning klinik samaradorligi bo‘yicha 2025-yilda e’lon qilingan ILDA randomizatsiyalangan, ko‘p markazli, platsebo-nazoratli tadqiqotida 150 nafar barqaror SO‘OK bemori o‘rganilgan. L-arginin va liposomal vitamin C qabul qilgan guruhda Chronic Respiratory Questionnaire umumiy ko‘rsatkichi va hansirash domenida, shuningdek London Chest Activity of Daily Living shkalasida platsebo guruhiga nisbatan statistik jihatdan ahamiyatli yaxshilanish kuzatilgan. Biroq L-arginin va aerob mashqlar kombinatsiyasining mustaqil qo‘shilgan samarasi hozircha yetarlicha aniqlanmagan.

Xulosa. L-argininni aerob jismoniy mashqlar asosidagi o‘pka reabilitatsiyasiga qo‘shish SO‘OK bemorlarida funksional imkoniyatlar, hansirash va kundalik faollikni yaxshilash uchun istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi. Biroq kombinatsiyalangan yondashuvning mustaqil klinik samaradorligini aniqlash uchun standartlashtirilgan aerob reabilitatsiya dasturi, nazorat guruhi va yetarli kuzatuv muddatiga ega randomizatsiyalangan klinik tadqiqotlar zarur.