Science and innovation https://www.cyberlininka.ru/index.php/sai Science and Innovation en-US Science and innovation ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND ELECTROCARDIOGRAPHY: THE ROLE OF NEURAL NETWORKS IN THE EARLY DETECTION OF HIDDEN CARDIOVASCULAR PATHOLOGIES AND THEIR CLINICAL SIGNIFICANCE https://www.cyberlininka.ru/index.php/sai/article/view/289 <p>For over a century, the 12-lead electrocardiogram (ECG) has served as the fundamental diagnostic tool in cardiology for assessing the electrical activity of the myocardium. However, traditional ECG interpretation is limited to visual changes detectable by the human eye, frequently missing cellular-level and early structural micropathologies. In recent years, the integration of Convolutional Neural Networks (CNN) and Deep Learning algorithms has transformed the ECG from a simple diagnostic image into a powerful predictive tool. This article aims to illuminate the key pathophysiological mechanisms of AI-assisted ECG analysis, its high sensitivity in detecting asymptomatic pathologies, and the clinical advantages and iatrogenic risks associated with this technological innovation.</p> Ibragimova Nargiza Sayfutdinovna, Ravshanova Marjona Ikromjon qizi, Pyagay Grigoriy Borisovich Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2026-05-15 2026-05-15 6 2 1 5 ПОСЛЕОПЕРАЦИОННЫЕ ОСЛОЖНЕНИЯ ГАСТРЭКТОМИИ И ПУТИ ИХ ПРОФИЛАКТИКИ https://www.cyberlininka.ru/index.php/sai/article/view/290 <p>Гастрэктомия остаётся одним из наиболее травматичных оперативных вмешательств в современной хирургии желудочно-кишечного тракта. Несмотря на значительные успехи хирургической техники, анестезиологического обеспечения и периоперационного ведения пациентов, частота послеоперационных осложнений после гастрэктомии остаётся высокой и достигает, по данным различных авторов, 20–40%, а летальность колеблется в пределах 2–8%. Спектр осложнений включает несостоятельность анастомозов, кровотечения, абдоминальные инфекции, респираторные нарушения, тромбоэмболические события, а также специфические постгастрэктомические синдромы, существенно снижающие качество жизни пациентов. В представленной работе проведён систематический анализ современных данных о наиболее значимых послеоперационных осложнениях гастрэктомии, рассмотрены их этиология, патогенез, факторы риска и клинические проявления. Особое внимание уделено мерам профилактики осложнений, включая принципы предоперационной подготовки, оптимизации хирургической техники, применение современных протоколов ускоренного восстановления после операции (ERAS), нутритивную поддержку, антибактериальную и антикоагулянтную профилактику. Обсуждены перспективные направления развития, включая использование миниинвазивных и роботизированных технологий, индивидуализированных подходов к ведению пациентов. Сделан вывод о необходимости комплексного многоэтапного подхода к профилактике осложнений гастрэктомии с обязательной командной работой хирургов, анестезиологов, нутрициологов и других специалистов.</p> Ачилов Мирзакарим Темирович, Эшонкулов Идрис Эгамназарович, Хусанов Дилшод Облакулович, Рузиев Муроджон Аслиддинович Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2026-05-15 2026-05-15 6 2 6 28 СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ РАННЕЙ ДИАГНОСТИКИ ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ ПОЧЕК https://www.cyberlininka.ru/index.php/sai/article/view/291 <p>Хроническая болезнь почек (ХБП) представляет собой одну из наиболее значимых проблем современной нефрологии и общественного здравоохранения. По данным Всемирной организации здравоохранения, распространённость ХБП в общей популяции достигает 10–15%, при этом значительная часть случаев выявляется только на поздних стадиях, требующих заместительной почечной терапии. Ранняя диагностика ХБП является ключевым фактором, определяющим прогноз заболевания, возможность замедления прогрессирования почечной дисфункции и снижения сердечно-сосудистой смертности. В настоящей работе представлен систематический обзор современных методов ранней диагностики ХБП, включая лабораторные показатели функционального состояния почек, новые биомаркеры повреждения нефрона, инструментальные методы визуализации, а также генетические и молекулярные подходы. Особое внимание уделено клинически перспективным биомаркерам — цистатину C, NGAL, KIM-1, L-FABP, а также соотношению альбумин/креатинин в моче. Рассмотрены ограничения традиционных методов оценки скорости клубочковой фильтрации и преимущества современных расчётных формул. Обсуждены вопросы скрининга ХБП в группах высокого риска, включая пациентов с сахарным диабетом, артериальной гипертензией и сердечно-сосудистыми заболеваниями. Сделан вывод о необходимости комплексного многоуровневого подхода к ранней диагностике ХБП с интеграцией традиционных и инновационных методов.</p> Ачилов Мирзакарим Темирович, Искандаров Темур Шавкатович, Курбонов Жахонгир Отабек угли, Мамиров Шахзод Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2026-05-15 2026-05-15 6 2 29 52 EPIDEMIOLOGY: PRINCIPLES, APPLICATIONS, AND PUBLIC HEALTH SIGNIFICANCE https://www.cyberlininka.ru/index.php/sai/article/view/292 <p>Epidemiology is a fundamental discipline of public health that focuses on the study of the distribution, determinants, and control of diseases and health-related conditions within populations. It provides essential methods for identifying risk factors, monitoring disease trends, investigating outbreaks, and evaluating preventive and therapeutic interventions. Epidemiological research contributes significantly to evidence-based healthcare decision-making and public health policy development. This article reviews the historical development of epidemiology, key epidemiological concepts, major study designs, disease surveillance systems, and the role of epidemiology in addressing infectious and chronic diseases. Special attention is given to modern advances such as genomic epidemiology, digital health technologies, and artificial intelligence. The article also discusses current challenges facing epidemiologists, including emerging infectious diseases, antimicrobial resistance, climate change, and global health inequalities. Understanding epidemiological principles is essential for improving population health and developing effective strategies for disease prevention and control.</p> Gulliyeva Yulduz Umarova Navbahor Almamadova Sakina Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2026-05-15 2026-05-15 6 2 53 59 RHEUMATOID ARTHRITIS: EFFECTIVENESS OF BIOLOGICAL THERAPY AND FUTURE PERSPECTIVES IN TREATMENT https://www.cyberlininka.ru/index.php/sai/article/view/293 <p>Rheumatoid arthritis (RA) is a chronic autoimmune disease characterized by persistent inflammation of the joints, progressive cartilage destruction, and bone erosion. Without adequate treatment, the disease can lead to disability, reduced quality of life, and increased mortality. The introduction of biological therapies has significantly improved the management of RA by targeting specific components of the immune system responsible for inflammation. This article reviews the effectiveness of biological therapy and discusses future perspectives in the treatment of rheumatoid arthritis.</p> Xamrayev Xamza Xamidullayevich ,Ashrapova Zebo Ikromovna Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2026-05-11 2026-05-11 6 2 60 64 Tomosintez (3D mamografiya) va kontrastli spektral mamografiyaning ko‘krak bezi kasalliklarini erta aniqlashdagi differentsial diagnostik https://www.cyberlininka.ru/index.php/sai/article/view/294 <p>Ushbu maqolada zamonaviy ko‘krak bezi tasvirlash usullari – tomosintez (digital breast tomosynthesis, DBT) va kontrastli spektral mamografiya (contrast-enhanced spectral mammography, CESM) ning ko‘krak bezi kasalliklarini, xususan, saratonni erta aniqlashdagi differentsial diagnostik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Ikkala texnologiyaning ishlash prinsiplari, diagnostik samaradorlik ko‘rsatkichlari, bir- biriga nisbatan afzalliklari va cheklovlari, shuningdek, ularning klinik amaliyotda qo‘llanish strategiyalari yoritilgan. Maqolada, ayniqsa, zich sut bezlari bo‘lgan bemorlarda, ko‘p o‘choqli va multisentrik ko‘krak bezi saratonida hamda yosh va premenopauzal ayollarda ushbu usullarning differentsial diagnostik ahamiyatiga alohida e’tibor qaratilgan.</p> Atayeva S.X., Zohidov Sh.L. Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2026-05-30 2026-05-30 6 2 65 73 L-ARGININ VA AEROB JISMONIY MASHQLAR ASOSIDA KOMPLEKS REABILITATSIYANING SURUNKALI OBSTRUKTIV O‘PKA KASALLIGIDA KLINIK-FUNKSIONAL SAMARADORLIGI https://www.cyberlininka.ru/index.php/sai/article/view/296 <h2><strong>Annotatsiya</strong></h2> <p><strong>Dolzarbligi.</strong> Surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi (SO‘OK) nafas yo‘llarining doimiy obstruksiyasi, jismoniy yuklamaga tolerantlikning pasayishi, hansirash, skelet mushaklari disfunksiyasi va hayot sifatining yomonlashuvi bilan kechadigan surunkali kasallikdir. O‘pka reabilitatsiyasi, xususan aerob jismoniy mashqlar, SO‘OK bilan og‘rigan bemorlarda jismoniy faollik va funksional imkoniyatlarni yaxshilashning asosiy komponentlaridan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, ayrim bemorlarda mushaklarning periferik qon bilan ta’minlanishi, endotelial funksiyaning buzilishi va metabolik cheklovlar mashqlar samaradorligini chegaralashi mumkin. L-arginin azot oksidi sintezi uchun substrat bo‘lib, uning qo‘shimcha qo‘llanilishi vazodilatatsiya va to‘qimalarning perfuziyasiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.</p> <p><strong>Maqsad.</strong> L-arginin va aerob jismoniy mashqlarni o‘z ichiga olgan kompleks reabilitatsiya yondashuvining SO‘OK bilan og‘rigan bemorlarda klinik-funksional samaradorligini mavjud klinik dalillar asosida baholash.</p> <p><strong>Material va usullar.</strong> Ilmiy adabiyotlarning tahlili amalga oshirildi. SO‘OK, o‘pka reabilitatsiyasi, aerob jismoniy mashqlar, L-arginin, azot oksidi, jismoniy yuklamaga tolerantlik, hansirash va hayot sifati bilan bog‘liq klinik tadqiqotlar tahlil qilindi. Asosiy e’tibor randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotlar va prospektiv klinik kuzatuvlarga qaratildi. Klinik samaradorlikni baholashda 6 daqiqalik yurish testi (6MWT), hansirash darajasi, hayot sifati va kundalik faoliyat ko‘rsatkichlari asosiy mezonlar sifatida ko‘rib chiqildi.</p> <p><strong>Natijalar.</strong> Mavjud ma’lumotlar aerob mashqlar asosidagi o‘pka reabilitatsiyasi jismoniy yuklamaga tolerantlikni oshirishi, hansirashni kamaytirishi va funksional holatni yaxshilashini ko‘rsatadi. O‘pka reabilitatsiyasi dasturlarida jismoniy mashqlar fonida maksimal ish qobiliyati va kislorod iste’molining yaxshilanishi qayd etilgan. L-argininning klinik samaradorligi bo‘yicha 2025-yilda e’lon qilingan ILDA randomizatsiyalangan, ko‘p markazli, platsebo-nazoratli tadqiqotida 150 nafar barqaror SO‘OK bemori o‘rganilgan. L-arginin va liposomal vitamin C qabul qilgan guruhda Chronic Respiratory Questionnaire umumiy ko‘rsatkichi va hansirash domenida, shuningdek London Chest Activity of Daily Living shkalasida platsebo guruhiga nisbatan statistik jihatdan ahamiyatli yaxshilanish kuzatilgan. Biroq L-arginin va aerob mashqlar kombinatsiyasining mustaqil qo‘shilgan samarasi hozircha yetarlicha aniqlanmagan.</p> <p><strong>Xulosa.</strong> L-argininni aerob jismoniy mashqlar asosidagi o‘pka reabilitatsiyasiga qo‘shish SO‘OK bemorlarida funksional imkoniyatlar, hansirash va kundalik faollikni yaxshilash uchun istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi. Biroq kombinatsiyalangan yondashuvning mustaqil klinik samaradorligini aniqlash uchun standartlashtirilgan aerob reabilitatsiya dasturi, nazorat guruhi va yetarli kuzatuv muddatiga ega randomizatsiyalangan klinik tadqiqotlar zarur.</p> Murodov Siroj Toxir o‘g‘li Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2026-08-12 2026-08-12 6 2 74 81 ВЛИЯНИЕ ЭНДОТЕЛИАЛЬНОЙ ДИСФУНКЦИИ И ВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ПРОЦЕССОВ НА КЛИНИКО-ФУНКЦИОНАЛЬНОЕ СОСТОЯНИЕ ПАЦИЕНТОВ С ХРОНИЧЕСКОЙ ОБСТРУКТИВНОЙ БОЛЕЗНЬЮ ЛЁГКИХ: СИСТЕМАТИЧЕСКИЙ ОБЗОР https://www.cyberlininka.ru/index.php/sai/article/view/297 <p><strong>Обоснование. </strong>Хроническая обструктивная болезнь лёгких (ХОБЛ) - глобальная медико-социальная проблема, приводящая к смертности 10-11% взрослого населения во всём мире. Эндотелиальная дисфункция (ЭД) рассматривается как ключевой механизм системных проявлений ХОБЛ и одна из главных причин высокой сердечно-сосудистой заболеваемости у этих пациентов. Однако связь ЭД с клинико-функциональными показателями изучена недостаточно.</p> <p><strong>Цель. </strong>Провести систематический обзор и мета-анализ влияния эндотелиальной дисфункции и системного воспаления на клинико-функциональное состояние пациентов с ХОБЛ. Оценить диагностическую ценность маркёров ЭД, механизмы их взаимодействия с воспалением и потенциальные терапевтические подходы.</p> <p><strong>Методы. </strong>Проведён систематический обзор согласно рекомендациям PRISMA 2020. Поиск осуществлен в базах PubMed/MEDLINE, Embase, Cochrane Library, Scopus и Web of Science с 2010 по 2026 год. Качество включённых исследований оценено с помощью QUADAS-2. Мета-анализ проведён для показателей диагностической точности и клинических маркёров.</p> <p><strong>Результаты. </strong>Проанализировано 35 исследований, включивших 3500 пациентов с ХОБЛ и 1200 контролей. Эндотелиальная дилатация (FMD) у пациентов с ХОБЛ составила 5.2±2.1%, против 8.5±1.8% в контроле (p&lt;0.001). Жесткость артерий (arterial stiffness) повышена: PWV 10.2±1.5 м/с против 8.1±0.9 м/с (p&lt;0.001). Маркёры системного воспаления (TNF-α, IL-6, CRP) повышены в 3-7 раз. Эндотелиальные маркёры (ICAM-1, VCAM-1, эндотелиальные микрочастицы) коррелируют с FEV1 (r=0.42-0.58). Противовоспалительная терапия улучшает показатели ЭД на 15-30%.</p> <p><strong>Выводы. </strong>Эндотелиальная дисфункция - центральное звено системных проявлений ХОБЛ, опосредуемое хроническим воспалением. Маркёры ЭД имеют диагностическую и прогностическую ценность. Противовоспалительная терапия через воздействие на ЭД может улучшить клинико-функциональные показатели и снизить сердечно-сосудистый риск у пациентов с ХОБЛ.</p> Муродов Сирож Тохир угли Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2026-08-12 2026-08-12 6 2 82 91